Close

Sint-Remiplein

PleinenPleinen
Lokale schaalLokale schaal
Stappen plusStappen plus
  • Plaats: Gemeente Sint-Jans-Molenbeek
  • GPS: 50.862511,4.339630
  • Jaar: 2012-2015
  • Oppervlakte: 3.000m²
  • Ontwerper: K2A, Atelier Ruimtelijk advies, CO
  • Aannemer: Verbruggen bvba
  • Bouwheer: Gemeente Sint-Jans-Molenbeek
  • Bedrag van de werken: 430.000 euro
ImplantationLocalisation

Anno 2012 vormt het Sint-Remipark het trieste schoolvoorbeeld van een openbare ruimte die niet langer afgestemd is op de noden van een wijk in verandering. De inspanningen van de gemeente in 1999 als onderdeel van het programma voor initiatiefwijken slaagden er niet in om van het plein een mooi geheel te maken. Het park is omgeven door een omheining en het stadsmeubilair is versleten. De lommerrijke, aan het zicht onttrokken plekken werden ingepalmd door groepjes hangjongeren. Regelmatig vinden illegale handeltjes plaats op het plein, dat ook af te rekenen heeft met vandalisme, sluikstorten enz. Dit alles creëert een algemeen gevoel van onveiligheid en maakt het plein allesbehalve aantrekkelijk, hoewel het een van de weinige open ruimten in deze dichtbebouwde wijk is.

Image situation en 2012 © K2A
Situation en 2012

De herinrichting van het Sint-Remipark maakt deel uit van het programma van het Duurzaam Wijkcontract “Rond Leopold II” (2012-2015).
In 2015 is het Sint-Remipark omgevormd tot een aantrekkelijke ruimte voor jong en oud die naadloos op de straat aansluit. De belangrijkste aanpassingen omvatten de nieuwe bestrating met bijzondere vormgeving en de verbinding tussen de straat als een ruimte voor verplaatsing en het park als een plek voor verpozing. Het multifunctionele karakter van het plein moedigt een flexibel gebruik ervan aan en versterkt mee het gemengde karakter van de wijk.

Photo situation en 2015 © K2A
Situation en 2015
 

Het Sint-Remipark ligt aan de Opzichterstraat (vóór 1851 de Rue du Pont de la Senne) en de Pierre-Victor Jacobsstraat, op een van de hoeken van het terrein aan de achterzijde van de Sint-Remigiuskerk . Deze laatste werd gebouwd in 1907 langs de Jubelfeestlaan. De percelen van het Sint-Remipark waren al in 1930 onbebouwd. Op orthofoto’s van 1953 is te zien hoe het terrein blijkbaar opgedeeld was in percelen voor de teelt van voedingsgewassen. In 1999, toen de ruimte voor het eerst ingericht werd als een openbaar plein, bevonden zich op het perceel volkstuintjes. Deze herinrichting gebeurde in het kader van het programma Initiatiefwijken. In de wijken rond het plein volgen verschillende wijkcontracten elkaar op, met als laatste in de rij het Duurzaam Wijkcontract rond Leopold II.

1907-2004

1907

1930-35

1953

1971

1996

2004

2012

2012

2015

2015

Chantier

Fin du chantier


Versterken van het wederzijdse vertrouwen en de onderlinge luisterbereidheid van alle betrokkenen door een beleid van aanwezigheid en actie een werk op langere termijn

Het project maakt deel uit van een dynamiek van grootschalige stadsvernieuwing. Onder andere de veranderingen als gevolg van de ontwikkeling van nieuwe projecten op Thurn&Taxis en de Materialenkaai hadden heel wat impact op de wijk.  Ook volgden verschillende wijkcontracten in en rond de wijk elkaar op.

De site zelf maakt al vrij lang het voorwerp uit van stadsvernieuwingsprojecten: het Sint-Remipark werd een eerste keer heringericht in 1999 als onderdeel van het programma Initiatiefwijken. Anno 2012 geeft het plein, dat een van de weinige openbare ruimten in deze wijk is, aanleiding tot flink wat  spanningen en een onveiligheidsgevoel.

De vzw JES/Yota (Jeugd en stad) krijgt in het kader van het Grotestedenbeleid een participatieopdracht die de dialoog met de bewoners en de actoren op het terrein moet herstellen en de ruimte weer tot leven moet brengen.

De vernieuwing van het Sint-Remipark en de verhoging van de veiligheid in de omgeving zullen uiteindelijk deel uitmaken van het Duurzame Wijkcontract „Rond Leopold II” (2012-2016). Hoofddoel is het herstel van de veiligheid en het park weer aantrekkelijk maken voor een gemengd publiek.  Voor dit project werd een opdracht met onderhandelingsprocedure zonder bekendmaking uitgeschreven aan het eind waarvan architectuurbureau K2A aangesteld werd als ontwerper.  De opdracht voorziet een participatieproces dat volledig voortbouwt op  het werk dat gestart werd door JES/Yota. Dit proces biedt de mogelijkheid de vinger te leggen op de meest urgente noden: meer groen, een beter voetbalveld, solide bestrating, een open ruimte zonder afsluitingen en spelmogelijkheden voor iedereen.

Overleg en communicatie tussen de verschillende actoren vormen de basis van het proces achter dit project. Architecten, JES/Yota, gemeente en jongeren zitten regelmatig samen rond de tafel als bevoorrechte gesprekspartners.  Parallel met dit overleg zorgt het veldwerk van JES/Yota voor een nauwkeurige identificatie van de uitdagingen en van de verwachtingen van de bewoners met in het bijzonder de jongeren. Dit maakt ook een constante toe-eigening van de ruimte mogelijk tijdens de voortgang van het project en van de werken.

Door de sociale druk en de hoge verwachtingen ten aanzien van de nieuwe inrichting dienden de werken snel en efficiënt uitgevoerd te worden (in +/- 3 maanden tijd). Dankzij een goede communicatie en zorgvuldige opvolging konden de werken ten slotte in alle sereniteit uitgevoerd worden.

Ook na de inrichtingswerken zal JES/Yota nog op het terrein aanwezig blijven.  Er werd immers een cel voor eerstelijnspreventie ondergebracht in een openbaar nutslokaal.  Dit laatste werd in het kader van het vorige wijkcontract opgetrokken aan een zijkant van het terrein.

Formeel Kader Informeel Kader
Situation 2012

Projecten in de omgeving

Onderhandelingsprocedure zonder bekendmaking

Vroegere wijkcontracten

Grootstedenbeleid: engagement van Jes/Yota

Duurzaam wijkcontract “Rond Léopold II

Voorontwerp

Participatieworkshops met Jes

Terugkoppeling naar voorontwerp

Eindontwerp

Stedenbouwkundige vergunning

Inrichting 2015

Werken

Bijkantoor Jes op het plein

Een correcte investering

Aan de hand van een behoeftenonderzoek wordt een goed ontwerp van inrichting aan een lage totale kostprijs uitgewerkt. Er wordt zuinig omgesprongen met de middelen door hergebruik van een deel van het stadsmeubilair, het behoud van het aanwezige groen en de keuze van een eenvoudige inrichting.  De grootste ingreep omvat de bestrating met betonstraatstenen, een goedkoop materiaal. De keuze van eenvoudige en stevige materialen en meubels voor intensief gebruik die weinig eisen stellen qua onderhoud beantwoordt aan de algemene eis de kosten van dit project zo laag mogelijk te houden.

De kiosk wordt afgebroken en opnieuw geïnstalleerd in een gemeenteschool.

Ook de snelle uitvoering van de werken (3 maanden) helpt mee de kosten drukken.

(photos) een eenvoudige inrichting/behoud van het reeds aanwezige groen/toepassing van eenvoudige en solide materialen/hergebruik van het meubilair

Met een open inrichting het plein aan het gewone publiek teruggeven ter versterking van het voetgangersnetwerk

Het Sint-Remipark is een wijk achter de grootstedelijke assen Jubelfeestlaan en Leopold II. 

Het park grenst echter aan een actieve mobiliteitsas, nl. de Opzichterstraat, die aansluiting geeft op de gewestelijke fietsroute (GFR) in de Vanderstichelenstraat. Hierdoor kan het fietsnetwerk voort versterkt worden. 

De bouwheer wil meer veiligheid rond het Sint-Remipark,  dat ook meer openheid moet krijgen naar de wijk. Dit biedt immers de mogelijkheid nieuwe voetgangerstrajecten in te richten die het voetgangersnetwerk in de wijk versterken. 

Er werd beslist het stuk van de Pierre-Victor Jacobsstraat achter de kerk af te sluiten voor het verkeer. Zo wordt de apsis van de kerk geïntegreerd binnen de parksite. Een integratie die slechts voor een deel geslaagd is omdat het stadsmeubilair op deze plek er nauwelijks in slaagt  de dynamiek van het plein te verbeteren. 

De inrichting van het Sint-Remipark werd opgevat als een aanvulling op het groene netwerk waarvan ook het T&T-park en Park van lijn 28 deel uitmaken.

De nieuwe inrichting versterkt ook het speelnetwerk.

Meer natuur in de stad

Het project ondersteunt een goed regenwaterbeheer, hoewel het St.-Remipark grotendeels gemineraliseerd blijft met het oog op een gemengd gebruik en onderhoudsvriendelijkheid.  Het project maakt de bodem minder waterondoorlatend (van 83% naar 60%) door meer groene zones te voorzien.

In het stenen tapijt werden verschillende onderbrekingen met groen aangebracht, stadsgroen dat uitnodigt tot verpozing, een kleine picknick…    Dit was ook een wens van de bewoners.

De meeste bomen werden bewaard, behalve twee die teveel geleden hadden onder vandalisme. Er werden acht nieuwe bomen gekozen uit de inlandse boomsoorten die voorgesteld worden door Leefmilieu Brussel, van dezelfde soort als degene die reeds aanwezig waren.

Andere aanwezige elementen werden bewaard en opgewaardeerd zoals de drinkfontein of de kiosk, welke laatste verplaatst werd naar een gemeenteschool. Er kwamen nieuwe vuilnisbakken (gegroepeerd en in kleur) voor gescheiden afvalinzameling. Dit vraagt wel om een aangepaste afvalophaling.

Het project bevordert de duurzame mobiliteit doordat de veiligheid van de actieve weggebruikers (fietsers en voetgangers) toeneemt door het afsluiten voor het verkeer van een deel van de Pierre-Victor Jacobsstraat en het versterken van de voetgangers- en fietszones.

Creativiteit stimuleren met een stadstapijt

De ontwerpers gaan voor een poëtische invulling met de metafoor van het stadstapijt. Ze verwijzen hiermee naar de boaslang in De Kleine Prins van Saint-Exupéry.

Het tapijt  geeft het St.-Remipark een zeer specifieke, eigen identiteit. Kleur en tekening hebben een krachtige signaalfunctie die het voor de voorbijganger duidelijk maakt dat hij zich op een terrein voor spel, ontspanning en dromerij begeeft.

Op de mandelige muren werd plaats vrijgemaakt voor vrije expressie: tijdens „tag” workshops met de buurtkinderen worden tags aangebracht op panelen. Deze worden ieder halfjaar vernieuwd.

De aanwezige verlichting wordt vervangen met het oog op meer veiligheid en een aangenamer sfeer in het park en zijn omgeving. Lichtmasten met verschillende richtbare lichtpunten worden in en rond het park geïnstalleerd.  Deze beveiligde masten (enkel bovenaan toegankelijk) en een zachter licht voldoen ook aan de bekommernissen van de bewoners op het gebied van lawaai en vandalisme.

Referenties

Laroque Des Alberes

  • Ontwerper: EMF Landscape Architecture

Deze referentie werd geselecteerd voor de ambitie ecosysteem

Monster Footprints

  • Ontwerper: MAD Architects

Deze referentie werd geselecteerd voor de ambitie delen

Rio

  • Plaats: Rio de Janeiro, Brazil
  • Ontwerper: de Burle Marx

Deze referentie werd geselecteerd voor de ambitie esthetiek

Rubensplein – Knokke

  • Plaats: Knokke, Belgique
  • Ontwerper: Robbrecht en Daem architecten
  • Opdrachtgever: Ville de Knokke
  • Realisatie: 2004

Deze referentie werd geselecteerd voor de ambitie esthetiek

Südliche Lohmühleninsel – Berlin

  • Plaats: Berlin, Allemagne
  • Ontwerper: Rehwaldt Landschaftsarchitekten
  • Opdrachtgever: Gouvernement local de Friedrichshain by – Krotz Fort, Berlin
  • Realisatie: 2010

Deze referentie werd geselecteerd voor de ambitie esthetiek

Synthese

Proces

Open en systematische communicatie

Sociale begeleiding van het project

Organisatie vooraf, nog voor de herinrichting, van een participatie- en begeleidingsopdracht

Voortzetting van het veldwerk met de architecten

Opname van het project in een grootschalige stadsvernieuwingsdynamiek

Samenwerking op het terrein met socioculturele actoren, tijdens het proces en na de realisatie ervan

Verbeterpunt(en)

Een intensief beheer, snelle herstellingen…

Economie

Het ontwerp van een eenvoudige inrichting met duurzame en goedkope materialen

Een snelle en veilige uitvoering van de werken

De creatie van een open plein met meer sociale controle en veiligheid.

Netwerk

De creatie van een open park dat de wijk weer een eigen identiteit geeft, met een multifunctionele en open inrichting

Versterking van het speelnetwerk door een ludieke inrichting

De creatie van een open park met nieuwe en betere doorgangswegen

De integratie van de aangrenzende straat in het parkproject

Verbeterpunt(en)

Een betere integratie van de straat in de totaalinrichting van het plein

Het delen

De creatie van een open en transparante ontmoetingsplaats

Verhoging van de veiligheid voor actieve weggebruikers door de afsluiting van een straat voor het verkeer en de creatie van een open park

Installaties voorzien die meer leven op het plein brengen

Afstemming van de inrichting op een gemengd publiek, met o.a. verschillende leeftijdsgroepen.

Verbeterpunt(en)

Een betere aansluiting met de sportzaal

Ecosysteem

Verbeterpunt(en)

De creatie van groene eilandjes ter verbetering van de doorlaatbaarheid van de plek

Maximale recuperatie van het aanwezige meubilair en groen

Toepassing van eenvoudige, goedkope en solide bestrating

Meer veiligheid voor fietsers en voetgangers

Esthetiek

Creatie van een stadstapijt dat een sterke identiteit geeft aan de ruimte

Toepassing van tegelijk gewone en uitzonderlijke materialen

Afstemming van de verlichting en het licht op het plein

Aanbieding van een ruimte voor expressie op de mandelige muren